Сайа - Михалева Наталья Владимировна

КИИММИТ ТҮСПҮТ СИРИГЭР

Өрөспүүбүлүкэбит хайа да муннугар тиий: айар-суруйар идэҕэ ылларбыт дьон баар буолаллар. Улуустарга, куораттарга, өссө сорох нэһилиэктэргэ тыыннаах тыл кута-сүрэ буолар литература түмсүүлэрэ үлэлииллэр. Биллэн турар, түмсүүлэри иилиир-саҕалыыр тутаах тэрилтэнэн ханна баҕарар бибилэтиэкэлэр буолаллара өйдөнөр.

Норуот суруйааччыта Павел ХАРИТОНОВ-ОЙУКУ төрөөбүт Хаҥалаһын “саха киинэ түспүт сирэ, улууһа”буолар диэн сырыы ахсын өйдөтөр. Этэр эттэҕинэ диэбиккэ дылы, Саха сирин бары улуустарыгар Хаҥаластан төрүттээх сис ийэ, аҕа уустара баар буолаллар. Дэлэҕэ даҕаны, төрүччүтүн түөрбүт саха үксэ Дыгыҥҥа, Эллэйгэ тиийэ хаан тамайар тымыры-сыдьааны булуо дуо?

Онон, кулун тутар 21 - Поэзия аан дойдутааҕы күнүнүүн алтыһан, суругунан айымньыбыт төрүттэммитэ 125, Хаҥалас оройуоннааҕы бибилэтиэкэтин 90 сааһыгар Киин бибилэтиэкэ олохтоох “Өлүөнэ долгуннара” түмсүү уонна Саха сирин суруйааччыларын сойууһун өйөбүллэринэн литература кулууптарын уонна түмсүүлэрин өрөспүүбүлүкэтээҕи Форумун тэрийбитэ дириҥ суолталаах буолла дии санаатым.

Бастакытынан, Форумҥа өрөспүүбүлүкэ бары эҥэрдэрин сирэйдиир түмсүүлэр тиийэн кэлэн уонна тэйиччиттэн олорон көхтөөх кыттыыны ыллылар. Иккиһинэн, өрөспүүбүлүкэ бөдөҥ бэчээттиир-таһаарар тэрилтэлэрэ, уус-уран сурук сурунааллара бары кэриэтэ кытыннылар. Үсүһүнэн, суруйааччылар икки улахан сойуустарыттан айар-суруйар үгэннэригэр сылдьар, дьон-сэргэ билиниитин ылбыт суруйааччылар бииргэ тиийэн Форум үлэтин сүрүннэстилэр. Оннооҕор биһиги, Саргы Куо, Умсуура, мин буоламмыт, Поэзия күнүгэр түбэһэ түһэн бииргэ түһүлгэлээбиппититтэн сүрдээҕин үөрдүбүт, астынныбыт. Тоҕо диэтэххэ, тус-туһунан сойуустаах буолан, мунньахтарга, тэрээһиннэргэ бииргэлэспэккэ хаалабыт, олох буоллаҕына уста турар...

Дьэ, онон, суругунан айымньыбыт бэлиэ сылыгар сахалар “кииммит түспүт сирэ” – Хаҥалас улууһа, сурук-бичик умсулҕанын тула айар дьону түмпүтэ санааҕа чопчу, сүрэххэ күндү буолла. Форумҥа Поэзия, Уус-уран тылбаас, Кыра уонна хороччу улааппыт оҕолорго аналлаах литература сиэксийэлэрэ үлэлээтилэр. Биһиги манна эксперт быһыытынан кытынныбыт.

Хаҥаластар уран сурук түһүлгэтигэр сонун көрүҥү киллэрбиттэрин бэлиэтиим: ол ыҥырыылаах ыалдьыттары форум кыттыылаахтарын кытта сирэй көрүһүннэрии. Онон, мин Поэзия салаатын түстэһэн иһэн, маннык көрсүһүүгэ бардым. Аатым суруллан ыйаммыт ааннаах хос таһыгар “бырааска киирэргэ курдук” уочаракка суруттарбыттар кэккэлээбиттэр. Кинилэр 15-тии мүнүүтэ иһигэр миигинниин сэһэргэһиэхтээхтэр. Инньэ гынан, уран тыл умсулҕаныгар ылларбыт, айымньы туһунан тус көрүүлээх, ол туһунан ыйыталаһар түгэннэрдээх урут билбэт дьоммун кытта атах тэпсэн олорон анаан-минээн кэпсэтэр ураты туругу биллим. Ааҕааччылардыын, айааччылардыын күргүөм көрсүһүүлэр мэлдьи буолаллар, ол эрэн миэхэ диэн анаан ыйытыылардаах бэйэлэрэ суруйар дьон уочараттаан киирэллэрэ кырдьык – ураты. Ол курдук Умсуура, Ойуку эмиэ суруттарбыт баҕалаахтары кытта көрсүстүлэр.

Быыһыгар, элбэхтэ бэйэм илии баттаатым, илии баттааһыннаах кинигэлэри бэлэх эмиэ туттум. Олохтоох телестудия редактора Уйбаан Уйгуурап диэн эбит. Кини мин УЙГУРБУН түөһүгэр ыга тутан кэлэн кинигэбэр илии баттатта. Бибилэтиэкэ үлэһиттэрэ УЙГУР кинигэтэ ааҕыллан-ааҕыллан хайы сах эргэрэ охсубутун, хос таһаарыыны күүтэллэрин эттилэр.

Литература түмсүүлэрэ ханна күүскэ, ханна – уота-күөһэ суох үлэлииллэр. Кинилэр үлэлэрэ күөдьүйэн бардаҕына өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн сурук-бичик, айымньы, кинигэ, сурунаал, хаһыат, ааҕыы, ийэ тыл, саҥарар саҥа кыһалҕалара инники күөҥҥэ тахсыа этилэр. Бу түмсүүлэр суруйар дьону эрэ ииппэттэр, кинилэр ааҕааччыны иитэллэр, тыа дьонун кутун-сүрүн иччилииллэр. Онон, салалта, дьаһалта үлэһиттэрэ хаҥаластар курдук, олохтоох түмсүүлэргэ күүстээх болҕомтолорун уураллара ирдэнэр.

Биллэн турар, суруйар баҕалааҕы, өскө, айылҕаттан дьоҕура суох буоллаҕына, сүүс да сүбэни биэрэҥҥин суруйааччы оҥорбоккун. Ол эрэн, кынаттаах ат тэһиинин туппуттар кини уорҕатыгар ойон тахсалларыгар идэтийбит суруйааччылар өйөбүл буолар биир да тыллара улахан суолталаах буолуо.

Суруйааччылар сойуустара, бэчээттиир-тарҕатар тэрилтэлэр маннык түмсүүлээхтик үлэлээтэхпитинэ суруйар идэ чочуллан, уус-уран айымньыларбыт таһымнара үрдүө этэ. Оччоҕо эрэ дьон сахалыы суруллубуту ааҕарга тардыһыылара күүһүрэр кыахтаах.

Маннык суолталаах түһүлгэни түстээбит Хаҥалас оройуоннааҕы бибилэтиэкэтин бары үлэһиттэригэр, дириэктэр Ираида АДАМОВАҔА, Хаҥалас оройуонунбаһылыгын эбээһинэһин толорооччу Василий АНДРЕЕВКА махталбын тиэрдэбин.

Форум түмүгэр норуот суруйааччыта, бэйэтин улууһун, бүтүн Саха сирин дойдуга бэриниилээх улахан киһитэ - Павел ХАРИТОНОВ-ОЙУКУ аатын Хаҥалас оройуоннааҕы бибилэтиэкэтигэр иҥэрэргэ сиэрдээх тыл көтөҕүлүннэ.

САЙА, СӨ норуотун суруйааччыта

Творческая встреча с писателем

Центральная районная библиотека продолжает знакомить читателей с новыми именами республиканского литературного сообщества.

Ко Дню государственности Республики Саха (Якутия) в районной библиотеке прошла встреча с поэтом и прозаиком Валентином Егоровым.

Валентин Владимирович – автор 20 сборников стихов и прозы, член Союза писателей РС(Я), лауреат премии Международного детского фонда «Дети Саха-Азия», лауреат V Международного литературного конкурса имени Александра Куприна, республиканской общественной литературной премии имени Михайловых, республиканской краеведческой премии им. С.Н. Сизых, лауреат премии Главы РС (Я) им. Н.Е.Мординова – Амма Аччыгыйа. Один из немногих писателей Якутии, удостоенный медали «За вклад в развитие Севера и Арктики Якутии» и почетного звания «Посол детского чтения».

Валентин Владимирович родился и вырос в Якутске, окончил педиатрическое отделение Хабаровского медицинского института. Работал детским хирургом в поликлинике, затем — в отделении реанимации и интенсивной терапии детской инфекционной больницы города Якутска, врач анестезиолог-реаниматолог высшей категории с 40-летним стажем, заслуженный врач РС(Я), отличник здравоохранения РФ.

Человек посвятивший свою жизнь спасению детских жизней, познавший радости и горькие моменты этой трудной профессии, связал профессиональную трудовую стезю с творческой литературной деятельностью.

Книги Валентина Егорова могут с удовольствием читать и дети, и взрослые. Его считают мастером современной сказки. Это – «Сказки бабушки Нерилик», «Чудовище Лабынкыра», «Мальчик с окраины», «Катин сын», «Сказочные истории, взятые из жизни», «Любимый с детства уголок –Якутск», «Для детей про зверей: азбука – раскраска в стихах» и др. Книги сказочника полюбились читателям и отмечены рядом других высоких наград и дипломов.

Писатель признался, что военно-патриотическая тема для него– одна из главных: «Я много общался с ветеранами Великой Отечественной войны и участниками СВО, мои стихи и рассказы основаны на живом общении с ними. Писал, используя их обороты речи, разговоры, не скрывая суть солдатской правды, с чувством признания этим великим людям, которые посвящают свою жизнь победе. Однажды один боец подумал, что я тоже участвовал в спецоперации. Он сказал, что стихотворения написаны так, будто я сидел с ним в одном окопе. Для меня это наивысшая оценка».

Последние его сборники стихов и прозы «Во имя Победы», «ZOV Победы», «Белая книга памяти» посвящены участникам специальной военной операции и тем, кто помогает им в тылу, а также ветеранам Великой Отечественной, Афганской и Чеченской войн. «Белая книга Памяти» удостоена премии Главы республики имени Н.Е. Мординова — Амма Аччыгыйа в области детской литературы.

Валентин Владимирович – интересный собеседник, удивительный рассказчик, принимает активное участие в различных культурных мероприятиях, популяризирующих чтение и литературу.

В завершении вечера он еще раз подчеркнул, что всегда будет рад встретиться и со школьниками, и со взрослой аудиторией.

Писатели юбиляры Хангаласского улуса – 2027

60 лет Данилова Варвара Васильевна (29.08.1967. - 11.11.2024.) - эвенкийская поэтесса.

В 1984 г. окончила среднюю школу в г.Покровске Орджоникидзевского района Якутской АССР. В том же году поступила в Дальневосточный педагогический институт на отделение театрального факультета. В 1990 году получила специальность актрисы драмы и кино со специализацией кукол. С этого времени служила в Нерюнгринском театре кукол.

Её стихи публиковались в республиканских газетах, журналах «Полярная звезда», «Полярный круг» и др. В июне 1995 года была принята в члены Союза писателей России по итогам Нерюнгринского семинара молодых литераторов Южной Якутии, проводившегося в рамках выездного Пленума СП России в Якутии.

В 1995-1997 гг. училась на Высших литературных курсах при Литературном институте им. А.М.Горького в Москве. Там же в 1996 году издала сборник стихов «Только ты...».

Работала литсотрудником в газете «Эхо недели», главным редактором газеты «Илкэн» коренных малочисленных народов Севера РС(Я). Автор сборников поэзии, прозы, публицистики и критики «Райский ад» (2005), «Лунная легенда» (2010), «Рыжий мир» (2011) и др. В последнее время возглавляла родовую общину «Сугар» в Хангаласском районе РС(Я).

100 лет Кириллин Дмитрий Васильевич (22.10.1927-12.11.2014)

Хаҥалас улууһун Бастакы Дьөппөн нэһилиэгэр 1927 сыллаахха алтынньы 22 күнүгэр төрөөбүтэ. Дьокуускайдааҕы педагогическай училищены, ЫБСЛКС КК оскуолатын, Москватааҕы Үрдүкү партийнай оскуола журналистикаҕа салаатын үөрэнэн бүтэрбитэ. Муомаҕа учууталынан, комсомол райкомун сэкиритээринэн, "Эдэр коммунист" хаһыакка отдел сэбиэдиссэйинэн, республикатааҕы кинигэ кыһатыгар кылаабынай редакторынан, директорынан, "Хотугу сулус", "Полярная звезда" сурунааллар кылаабынай редактордарынан уо. д. а тэрилтэлэргэ үлэлээбитэ.

Тылбаасчыт быһыытынан Д. Дефо «Робинзон Крузо олоҕо уонна мүччүргэннээх сырыылара», В. Катаев «Соҕотох парус туртаҥныыр», М. Шолохов «Кэпсээннэр», о. д. а. айымньылары сахалыы саҥардыбыта. Кини суруйбут ыстатыйалара, рецензиялара, очеркалара, хомуйан оҥорбут хомуурунньуктара бэчээттэнэн ааҕааччы сэҥээриитин ылаллар.

110 лет Заболоцкий Михаил Трофимович (18. 11. 1917-2003)

Заслуженный учитель Якутской АССР, участник ВОВ 1941-45 гг., кавалер орденов Красной Звезды, Отечественной войны II степени.

Родился 18 ноября 1917 г. в с. Тит Эбэ Орджоникидзевского района. В 1936 г. окончил Якутский педагогический институт и назначен учителем истории, географии Булгунняхтахской школы.

Участник Великой Отечественной войны. После демобилизации из армии Заболоцкий М.Т., энтузиаст и педагог-организатор, более 20 лет руководил педагогическими коллективами ряда школ родного района.

80 лет Егоров Николай Степановаич - Түөлбээкэп (15.02.1947)

Егоров Николай Степанович Николай - Түөлбээкэп Үөһээ Бүлүү 2 Хоро нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Намнааҕы педагогическай училищены бүтэрэн, черчение уонна үлэ учуутала идэтин ылбыта. Бу идэтинэн Үөһээ-Бүлүү Кэнтик, Уус Алдан Өнөр, Найахы орто оскуолаларыгар айымньылаахтык үлэлээбитэ. Николай оҕо эрдэҕиттэн хоһоон суруйара, элбэх саха суруйааччыларын хоһооннорун, айымньыларын ааҕарын сөбүлүүрэ. Хоһооннорун бастакы хомуурунньуга 1994 сыллаахха күн сирин көрбүтэ.

Пенсияҕа тахсан баран хас да сыл Уус Алдан улууһун “Мүрү саһарҕата” хаһыакка корреспонденынан, олохтоох түмэлгэ исписэлииһинэн айымньылаахтык үлэлээбитэ.

Николай Степанович үлэ бэтэрээнэ, бүтүн Арассыыйатааҕы уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, Аҕалар бастакы сийиэстэрин делегата, Өктөм нэһилиэгин «Үнүгэс» литературнай түмсүү салайааччыта, элбэх кинигэ ааптара.

СОНУННАР.

Алтынньы 20 күнүгэр улустааҕы библэтиэкэҕэ 12 чаастан “Уран тыл оһуора” литературнай түмсүү кэлэн ”Өлүөнэ долгуннара “ айар литературнай түмсүүнү кытта төгүрүк остуолга олорон көрсөн сүбэ – ама, санаа атастаһыыта буолан ааста. “Уран тыл оһуора” салайааччы Тимофеева - Михайлова Раиса Николаевна таһарыылаах үлэтин -хамнаһын сырдатта. Ыалдьыттарбыт Каджана Николаевна – Чэлгийэ -Сунтаар оройуонунтан, Николай Николаевич Иванов- Хоро Холлой- Хатас олохтооҕо, Санникова Вера Афанасьевна – Мичийээнэ биирдилээн бэйэлэрин билсиһиннэрэн, айар үлэлэрин кэпсээтилэр, истиҥ хоһооннор ааҕыныллылар.

“Өлүөнэ долгуннара” айар литературнай түмсүү аатыттан быйыл үбүлүөйдээх күнүнэн Тимофеева -Михайлова Раиса Николаевнаны итиитик - истиҥник эҕэрдэлиир. Айар үлэҥ силигилии үүнэ- тупса, сайда тутарыгар баҕарабыт. Чэгиэн доруобуйаны, дьоллоох олоҕу!